B = ( 1 , 0 ) B=(1,0) B = ( 1 , 0 ) となるように座標軸をとり,必要なら平面を反転して A = ( 1 2 , h ) ( h > 0 ) \displaystyle A=(\frac12,h)\ (h>0) A = ( 2 1 , h ) ( h > 0 ) とおく。内積の条件より O A → ⋅ O B → = 1 2 \displaystyle \overrightarrow{OA}\cdot\overrightarrow{OB}=\frac12 O A ⋅ O B = 2 1 だから,この座標で O A = a OA=a O A = a と合わせると a 2 = 1 4 + h 2 , h = a 2 − 1 4 . \displaystyle
a^2=\frac14+h^2,\qquad h=\sqrt{a^2-\frac14}. a 2 = 4 1 + h 2 , h = a 2 − 4 1 . △ O A B \triangle OAB △ O A B が存在するには h > 0 h>0 h > 0 である。
円 C C C の中心は,接線 O B OB O B に垂直で O O O を通る直線上にある。中心を ( 0 , c ) (0,c) ( 0 , c ) とすると,円が A A A を通ることから ( 1 2 ) 2 + ( h − c ) 2 = c 2 , c = a 2 2 h . \displaystyle
\left(\frac12\right)^2+(h-c)^2=c^2,
\qquad c=\frac{a^2}{2h}. ( 2 1 ) 2 + ( h − c ) 2 = c 2 , c = 2 h a 2 . したがって円 C C C の方程式は x 2 + y 2 − 2 c y = 0 x^2+y^2-2cy=0 x 2 + y 2 − 2 cy = 0 である。辺 A B AB A B 上の点を P ( t ) = A + t ( B − A ) = ( 1 + t 2 , h ( 1 − t ) ) ( 0 ≦ t ≦ 1 ) \displaystyle
P(t)=A+t(B-A)=\left(\frac{1+t}{2},h(1-t)\right)\qquad(0\le t\le1) P ( t ) = A + t ( B − A ) = ( 2 1 + t , h ( 1 − t ) ) ( 0 ≦ t ≦ 1 ) と表す。これを円の方程式に代入すると x 2 + y 2 − 2 c y = t ( a 2 t + 3 4 − h 2 ) . \displaystyle
x^2+y^2-2cy=t\left(a^2t+\frac34-h^2\right). x 2 + y 2 − 2 cy = t ( a 2 t + 4 3 − h 2 ) . t = 0 t=0 t = 0 は A A A に対応するから,もう一つの交点に対応する値は t = h 2 − 3 4 a 2 = a 2 − 1 a 2 . \displaystyle
t=\frac{h^2-\frac34}{a^2}=\frac{a^2-1}{a^2}. t = a 2 h 2 − 4 3 = a 2 a 2 − 1 . これが A , B A,B A , B と異なる辺 A B AB A B 上の点を与える条件は 0 < t < 1 0<t<1 0 < t < 1 である。ここで t = 1 − 1 a 2 < 1 \displaystyle t=1-\frac1{a^2}<1 t = 1 − a 2 1 < 1 なので,条件は a 2 > 1 a^2>1 a 2 > 1 ,すなわち a > 1 a>1 a > 1 となる。逆に a > 1 a>1 a > 1 ならこの t t t は 0 < t < 1 0<t<1 0 < t < 1 を満たし,求める点 D D D が確かに存在する。よって a > 1 . \boxed{a>1}. a > 1 .
このとき D = P ( t ) = ( 1 − 1 2 a 2 , h a 2 ) , \displaystyle
D=P(t)=\left(1-\frac{1}{2a^2},\frac{h}{a^2}\right), D = P ( t ) = ( 1 − 2 a 2 1 , a 2 h ) , よって O D 2 = ( 1 − 1 2 a 2 ) 2 + h 2 a 4 = 1 − 1 a 2 + 1 4 + h 2 a 4 = 1. \displaystyle
OD^2=\left(1-\frac{1}{2a^2}\right)^2+\frac{h^2}{a^4}
=1-\frac1{a^2}+\frac{\frac14+h^2}{a^4}=1. O D 2 = ( 1 − 2 a 2 1 ) 2 + a 4 h 2 = 1 − a 2 1 + a 4 4 1 + h 2 = 1. 長さは正なので O D = 1 \boxed{OD=1} O D = 1 。また A B = a AB=a A B = a より A D = t a = a 2 − 1 a , B D = ( 1 − t ) a = 1 a . \displaystyle
AD=ta=\frac{a^2-1}{a},\qquad BD=(1-t)a=\frac1a. A D = t a = a a 2 − 1 , B D = ( 1 − t ) a = a 1 .
D D D は辺 A B AB A B 上にあるので,面積について [ O A B ] = h 2 , [ O B D ] = 1 2 ⋅ O B ⋅ h a 2 = h 2 a 2 , \displaystyle
[OAB]=\frac h2,\qquad [OBD]=\frac12\cdot OB\cdot\frac{h}{a^2}=\frac{h}{2a^2}, [ O A B ] = 2 h , [ O B D ] = 2 1 ⋅ O B ⋅ a 2 h = 2 a 2 h , したがって [ O A D ] = [ O A B ] − [ O B D ] = h 2 ( 1 − 1 a 2 ) . \displaystyle
[OAD]=[OAB]-[OBD]=\frac h2\left(1-\frac1{a^2}\right). [ O A D ] = [ O A B ] − [ O B D ] = 2 h ( 1 − a 2 1 ) . 各三角形の内接円の半径は「面積を半周長で割った値」であるから,s 1 , s 2 s_1,s_2 s 1 , s 2 をそれぞれ △ O A D , △ O B D \triangle OAD,\triangle OBD △ O A D , △ O B D の半周長として s 1 = 1 2 ( a + 1 + a 2 − 1 a ) , s 2 = 1 2 ( 1 + 1 + 1 a ) \displaystyle
s_1=\frac12\left(a+1+\frac{a^2-1}{a}\right),\qquad
s_2=\frac12\left(1+1+\frac1a\right) s 1 = 2 1 ( a + 1 + a a 2 − 1 ) , s 2 = 2 1 ( 1 + 1 + a 1 ) とおけば, r 1 = [ O A D ] s 1 = ( a − 1 ) h a ( 2 a − 1 ) , r 2 = [ O B D ] s 2 = h a ( 2 a + 1 ) . \displaystyle
r_1=\frac{[OAD]}{s_1}
=\frac{(a-1)h}{a(2a-1)},\qquad
r_2=\frac{[OBD]}{s_2}
=\frac{h}{a(2a+1)}. r 1 = s 1 [ O A D ] = a ( 2 a − 1 ) ( a − 1 ) h , r 2 = s 2 [ O B D ] = a ( 2 a + 1 ) h . h = a 2 − 1 4 \displaystyle h=\sqrt{a^2-\frac14} h = a 2 − 4 1 を戻して r 1 = ( a − 1 ) a 2 − 1 4 a ( 2 a − 1 ) , r 2 = a 2 − 1 4 a ( 2 a + 1 ) . \displaystyle
\boxed{r_1=\frac{(a-1)\sqrt{a^2-\frac14}}{a(2a-1)},\qquad
r_2=\frac{\sqrt{a^2-\frac14}}{a(2a+1)}}. r 1 = a ( 2 a − 1 ) ( a − 1 ) a 2 − 4 1 , r 2 = a ( 2 a + 1 ) a 2 − 4 1 .
積を整理すると,定義域 a > 1 a>1 a > 1 で r 1 r 2 = ( a − 1 ) ( a 2 − 1 4 ) a 2 ( 2 a − 1 ) ( 2 a + 1 ) = a − 1 4 a 2 . \displaystyle
r_1r_2=\frac{(a-1)(a^2-\frac14)}{a^2(2a-1)(2a+1)}=\frac{a-1}{4a^2}. r 1 r 2 = a 2 ( 2 a − 1 ) ( 2 a + 1 ) ( a − 1 ) ( a 2 − 4 1 ) = 4 a 2 a − 1 . さらに 1 16 − r 1 r 2 = a 2 − 4 a + 4 16 a 2 = ( a − 2 ) 2 16 a 2 ≧ 0. \displaystyle
\frac1{16}-r_1r_2
=\frac{a^2-4a+4}{16a^2}
=\frac{(a-2)^2}{16a^2}\ge0. 16 1 − r 1 r 2 = 16 a 2 a 2 − 4 a + 4 = 16 a 2 ( a − 2 ) 2 ≧ 0. 等号は a = 2 a=2 a = 2 のとき,かつそのときに限る。したがって積は a = 2 a=2 a = 2 で最大となる。
最後に a = 2 a=2 a = 2 とする。このとき O D = 1 , A D = 3 2 , B D = 1 2 , s 1 = 9 4 , s 2 = 5 4 . \displaystyle
OD=1,\quad AD=\frac32,\quad BD=\frac12,
\quad s_1=\frac94,\quad s_2=\frac54. O D = 1 , A D = 2 3 , B D = 2 1 , s 1 = 4 9 , s 2 = 4 5 . 三角形 O A D OAD O A D の内接円が辺 O D OD O D に接する点を T 1 T_1 T 1 とすると,頂点 O O O からその接点までの長さは,二辺から円に引いた接線の長さが等しいことより O T 1 = s 1 − A D = 9 4 − 3 2 = 3 4 . \displaystyle
OT_1=s_1-AD=\frac94-\frac32=\frac34. O T 1 = s 1 − A D = 4 9 − 2 3 = 4 3 . 同様に,△ O B D \triangle OBD △ O B D の内接円の辺 O D OD O D との接点を T 2 T_2 T 2 とすると O T 2 = s 2 − B D = 5 4 − 1 2 = 3 4 . \displaystyle
OT_2=s_2-BD=\frac54-\frac12=\frac34. O T 2 = s 2 − B D = 4 5 − 2 1 = 4 3 . したがって T 1 = T 2 = : T T_1=T_2=:T T 1 = T 2 =: T である(O D = 1 OD=1 O D = 1 なので,O O O から距離 3 4 \displaystyle \frac34 4 3 の点は一つ)。二つの三角形は共通辺 O D OD O D の反対側にあるから,それぞれの内心は T T T を通る O D OD O D の垂線上で反対側にあり,内心から T T T までの距離は各円の半径である。よって内心間の距離は r 1 + r 2 r_1+r_2 r 1 + r 2 となり,二円は点 T T T で外接する。